Maurizio eta Felix ta bertze ttunttuneroak.
Joan den Larunbatan (abenduaren 12) Arantzan Baztan Bidasoako txistularien topaketa izan zen, Ekitaldi hauen helburua inguruko txistulariak elkartzea eta egun ederra pasatzea da baina horrez gain, gure kultura bizi bizirik, dagola ikusteko balio digu. Kasu hontan, soinua, dantzak, tradizioa... belaunaldiz belaunaldi, atatik semera, mendez mendez, gaur egunerartio iritsi zaigu eta han bildutakoak txistulariak hori guztia ordezkatzen dute.
Haurten, Arantzako Ixkibo baserriko Juan Migel Biurrarena ttunttunlaria ezagunaz oroitu dira, Juan Miguel txistulari txistuegile ospetsua izan zen eta baita Euskal Herriko Txistularien Elkarteko lehendakaria.
Guk (Baztanen) ere izan dugu gure ttunttunero ospetsua, eta batzuek errana, Juan Mari Beltran musikologoa bezala, XX. mendeko euskal musikari handienetako bat izan zen, Arizkungo Maurizio Elizalde txistularia. Maurizio 1915. urteko Irallaren 21ean sortu zen, Amaiurko Lizundegi baserrian . Bere aita Antonio Elizalde txistularia ere, Anizen sortua 1884an , baina hiru urte zituelarik bere familiarekin Amaiurrera joan zen bizitzera. Nahiz eta Maurizio Amaiurren sortu, handik guttira Aintzialdeko (Arizkun) Martintoneko bordara etorri zen famili guzia.
Mauriziok bere aitarengandik lkasiak zun orain danzatzen ditugun mutil-dantzak eta gañerakoak ere, Antonio aitak, lehenagoko txistulari zaharretatik lkasiak zituen eta hoien artean aipatzekoak, 'PIXU" Arizkungo Bozate hauzokoa eta "XAMAR" Erratzuko txistulariak. Baita ere dantzari zaharrengandik ere ikasiak. Antonio Elizalde txistulari haundiaz gain kriston lana egin zun Baztango dantzak errekuperatzen zeren berak eta Errazuko, Jose Telletxea txistulariarekin batera, bildu eta osatu zituzen Baztanen barreiatuak aurkitzen ziren mutil-dantza guziak. Bi txistulari haueri esker berpiztu ziren erdi galdurik aurkitzen ziren guziak. Bi txistulari hauen lana miresgarriaizan zen. Erraten da Antoniok memoria haundia eta izugarria zeukala eta dantza guztiak bere buruan zeukan eta Maurizio semeak denak ikasi zula.
Haundia izan zen Maurizioren aita baina semea ere aita bezala izan zen maixu eta dantzari. Hameka urte zituelarik hasi omen zen bere aitarekin soñulari bezala eta orduan atabala jotzen omen zuen eta holaxe eman zion hasmenta bere ofizioari. (argazkian Maurizio gazte atabala jotzen eta ondoan aita Donostia).
Gero txistulari bezala lan izigarria egin du. Arizkungo herriko txistulari bezala aunitz urtez, 60 gutienez. Herrietako bestetetan Elbete, Lekaroz eta Gartzalnen 56 urtez ari izana da herri hoietan . Elizondon 48 urtez Santiotan eta Baztandarren Biltzarra egunean, Bretoingo Saint Michellen Ezpeletako dantzarikin, Madrilen, eztaietan, omenaldietan ere aunitzetan ibilia da. .. eta guzti hoietan edo gehienetan bere ondoan bere bikotekide Felix Iriarte atabalaria eta hori izan da gaur egungo gehienentzat daukagun irudia, Maurizio ta Felix, biak bat (txikitan ez nekien norzen nork, baino bai "mauriziotafelix"zirela). Felix ere Arizkungoa zen eta atabala txikitatik ikasi zun eta 35 urte inguru plazaz plaza ibili ziren biak, jo ala jo. Iriarte atabalariz gain bertsolari ere bazen, eta Elizondon, Nafarroako Bertsolari Txapelketan bigarren gelditu zen 1936an.
Maurizioren inguruan bitxikeri bezala kontatzen da berak erraten zula "Nik jotzen det nere aittek jotzen zun era berean" , hau eratzun xinplea dirudi arren harras zalla da ulertzea zeren Mauriziok soñu berbera bat, ez zuen iñoz berdiña iten bazutan era batera jotzen zun ta bertzentan era hori aldatzen zun. Inprobisazioa eta melodien eta erritmoen jokua zen bere jotzeko era . Orduan ez baldin batzuen iñoiz berdin jotzen , nola joko zuen bere aitak? ba, badirudi berdin joko zuela , hau da inprobisatuko zuela ere. Hori ikusten (entzun) ahal da utzitako lanetan, lan hoien artean bi disko daukagu; Baztango-Dantzak diska eta Lantzeko zortzikoa. Jostaketa-dantzak diska eta hoietako bat Juan Mari Beltranekin grabatu zun eta berak garai batean erran zun bezala, berarekin grabatu zuen diska ez zuela pieza bakar bat errepikatu.
Baztango zortikoa
1991an Maurizioak Euskal Herriko Txistularien Elkarteko urrezko domiña eman zioten eta egun zoragarri hartan 75 urte zeukala bere ondoan ere Felix Iriarte zegoen.Ttunttunero bikoteak hamaika omenaldi jaso zuten Baztan inguruan eta Lantzen; eta Elizondon plaza batek bien izena du, eskultura eta guzti.
Biak aspaldi utzi ziguten (fisikoki) baina bere soinuak oraindik baztango herritik entzuten dira zeren hauen bien atzetik eta hauei txikitatik ikusita eta haietik ikasita ttunttunero belaunaldi berriak izan ziren Elizondon ,Agustin Eraso, Jexux Bailon, Asier Viela, Mikel Ortega, Fernando leiza (atabalaria) Jaime Viguria (atabalaria)...Arizkunen. Xabier Durruty, Juan Migel Iriarte (atabalaria) eta nola ez Larraldetarrak aita ta semea, Jabier Larralde eta Patxi Larralde, Aitak Mauriziokin ikasia eta azken urteatan biek batera hainbertze dantzak errekuperatu dutenak eta horain dela gutti etorri berriak dira Kaliforniatik mutikdantzak erakusten egon bai dira urruneko lur hoietan.
Eskerrak eman nahi nuen Jaime Viguriari zere argazki guztiak "lapurtu bai diot" eta hauek eta argazki zoragarri gehiago bere Flickr-eko galerian ikusten ahal dira.


Zabaldu
del.icio.us
Frontoia, garaiartako ikusgarria zen, estalia, luzia, argia ,hamabi lehio haundietatik sartzen zena...

Aurten 34. edizioa izan da eta zoritxarrez Patxi Etxeberria "Xanpart" V. memoriala ere. Honek erran nahi du, orain dela bortz urte joan zizaiguala Xanpart, Euskal Herrian egon den artzai oberena, txakurrekin solas iten zuena eta ardiekin jolas, mutil zintzoa zena eta denegatik maitaua zena, bai txapelketetan baita ere bere bizitza arruntan.
Patxik eta bere lagunak (zakurrak) txapelketetan ikusgarriak ziren, jendea "flipatuta" gelditzen zen nola manejatzen zun zakurrak eta ardiak, bere sentiberatasuna animaliekin, nola solasten zun bere zakurrekin...segi aintzinera!, aitu errana!.. Labri ta bertziak urbiltzen ziren eta bere aurrian exerita, artzaia eta zakurra aurrez aurrez, begietatik begietara, solastu ondoren, zirudien (argazkian Labri-rekin) buruarekin baietz egiten zula Labrik; -ulertu dizut, nausi- eta harat, artaldera joaten zen ziztu bizian, ardiak biltzen zitun eta berriz txapela Patxirentzat. 
Erran dugunez bezala Juanito Eraso alkateak ekarri zitun bere lehenengo urtean mandatari bezala zegoenian, bere hasierako nahia, erraldoi "vascoak" ( baserritarrak, txapelakin) ekartzea izan zen, baño presaka egin zenez, giganteak egiten zuen enpresak bere katalogoan bakarrik "los reyes catolicos" (Fernando eta Isabel) zeukan. Gure lurraldean errotzeko erran edo komentatu zen katolikoak izanez ere, izaten ahal zirela Antso azkarra VII.na eta bere emaztea Touluseko Caonstanza, zeren hauek bai zerikusia zeukaten Baztanekin ta baztandarrekin, zertaz kondaira erraten dun bezala Baztandarrak zeuden Antso VII.narekin Navas de Tolosan, honek baztandarren laguntzarekin Miramolin musulmandiarren buruzagiaren kateak autxi zuenean. Baiña horrela izan edo ez izan egia errateko ez "katolikoa" ezta ere Antso VII.na bezala ezagutzen dira, baizik izengabeko errege-erregiña bezala, Baino jatorrian bai daukate zerikusirik baztanekin
zeren erdiaroko edo "medieval" errege itxura daukaten gigante guztiak Iruñekoe errege europeoan daude oinharrituak eta Iruñeko Europar erregeak ta bertze 6ak, Baztandar artisau-artista baten eskutik sortu eta atera ziren, hain zuzen Bozatiar agote artisau baten eskutik. (Argazkian Joshemiguelerico Iruñako europear erregia)



haundia hil zun , bigarrenarekin atzean zeuden basurdekumiak, biak hil eta haien atzean konturatzean bertze bat zegola, eskopeta kargatu eta pentsatu gabe tiro bota eta hau ere akautu zun. Berria segidan Baztan osoan eta haratago zabaldu zen eta denak komentatzen zuten "alkateak hiru tiroz lau basurde hil zuela", (argazkian ikusten ahal denez ez da hainbertzerako, kumiak bai dira eta gaur egungo jende gehienarentzat hori kristoneko sarraskerie izango zen, baina bertze garaiak ziren).
gazte hauek eta batzuk erran behar oso gazteak direla. Talde bezala los gatos del barrio izena daukate eta Bozaten hasi eta mundura zabaldu dira interneteren bidez, youtuben hainbat videoak zinzilikatuta daukate, baita ere daukate
egilea Manuel Irigoyen y Olondriz eta garai artako aranako "sekretario"a zen eta "dedicatorian" erraten dun bezala, hasieran Baztango valleko historioaa idatzi nahi du bere esku dauden dokumentokin baiño azkenian "noticias historicas"ean bihurtezn dela gehien batian pasaje batzuk kontatzen dituelako eta gehienbat dokumentuen datuak kopiatzen dituelako.













