Maiatza, loreak, erregiñak eta baratza

Maiatza edo Loraila deitua ere euskaraz, loreen hilabetea eta erraten den bezala  Maiatz lore, urre lore. Maiatza hitza, Maia erromatar jainkotsarengatik datorkigu .Maiak loreen  jainkotsa bai zen,

Maia jaikotsarekin, denboraren urrutian sustraia errotua  duen ospakizunak izanen dugu hilabete hontan Baztanaen, hain zuzen Arraiozen eta akaso Arizkunen. Festa hori Maiatzako erregiña (Arizkunen) eta Erregiñak eta saratsak (Arraiozen), bi bestak iduritsuak dira, herriko neskato batzuk erregiñaz, txuriz jantzita eta lorez apainduta. Arraiozen erregiñak (bi direlako) saratsen laguntzakin eta panderoz joka etxez etxez abesten eta urtatxa eskatzen doaz, Arraiozen beti danik ospatu da, hau da, ez dela iñoiz galdu eta populazio arazoegatik azken urteetan, herriko mutikoak ere parte artzen dute.

Arizkunen 80 hamarkadan berreskuratu zuten eta arazo bazuengatik  bi urte daramate egin gabe eta hunekin dirudi hiru izango direla. Arizkungo erregiñak (kasu hontan bat) aulki batea doa exerita eta bertz neskato batzuk beltzez jantzita aulki horieramaten dute soñetan eta txistuaren soñuarekin (hau dirudi dela arazoa, ttunttuneroa) herriko kale barne ibiltzen dira. Festa hauek Udaberria eta ama naturaren omenez dira, eskertuz  emandako loreak, ostoak, fruituak, zuhaizetakoak eta baratzekoak...

Brratzeak hilabete hontan  pres egonen dire d ia ia baratz guztiak (guk beti bezala berandu bagazi) dirudi  zozomikote egunak pastu direla (edo ez) Ortzegunean kazkarabarra izan zen eta baratz bat baino geiagotan, litxu landatu berriak pikutara joanak izango ziren. Egiazko zozomikoteak dira, egun hoiek, nahiz eta Udaberrian egon eta denbora epela izan arren bapatean dena aldatu eta bizpa hiru egunetan kazkarabarra, izoztu (hormatu) eta bazutan elurtea izaten denean, eta baratza eta erein dugun guztia hondatuz. Guk bagenun barride bat (auzokidea) Zuibiartekoa, etxe ondotik pasaiatzen zuna eta garai hauetan baratzean ikusten zigunean , beti, urtero-urtero berdin erraten ziguna:- Goiz zabiltzate!! Kasu zozomikoteak etortzen ahal dituk.

Berdin zen Apirilaren hasieran izatea edo Martxoko lehenengoa izatea eta ez takit nola, baino beti asmatzen zun eta bi egunetara dembora aldatu  eta ereindutakoa, kakazaharra! dena  hondatua.
Baratzatik orain artzen ahal dena litxuak dira , geroxago Uztaila aldera lekak, abuztu aldera tomatiak... beno tomatiak ateratzen baldin badiren, zertaz daramagu urte batzuk (behinpin guk) ez dugula deus artzen uda euritsu eta gris hoiekin, tomateko landaria, xartaxa artzen dula eta herdoiltzen dira. Joan den udan baratze gehienetan hori pastu zen Abuztuan tomatik ez zela apenas  eta Irailan eta Urrian hasi ziren artzen, udazkena epeldu bai zuen. Baziren tomate batzuk barazte batzutan Abuztu aldera, xartaxarik ez zutela artu eta ederrak zirudien nahiz eta landareak, kolore urdiña izan. Xartaxa borrokatzeko bazuk azufrea erabiltzen dute. 

Arestian komentatu dugun bezala, baratzea ez dugu patu baino bi kristozko baratze mukuak daukagu, (ez takit zertarako ez bai dago jarik) seme-alabak  egindakoak, joan bai ziren Elizondon egin zen Baratze mukuen tailerrera. Apirilan 25 izan zen eta etxeko  jautzak erreziklatuz, txorimalo politak egin zituzten (mukuen argazki guztiak ikus)

Baztanen baratze mukuak egiten edo landa sorotatik txoriak usatzeko talakak egiten xarma ederra daukagu eta Baztango talaka bat Donostiako San Telmo museoan ikusten ahal dugu, Museoko "soinu eta ahots tresnak" atalean dago, bele-izugarri izena dauka eta Lekarozko Iturralde baserritik ekarria da 1916  urtian. Talaka hauek arta-sorotan patzen ziren eta gehienbat beleak uxatzeko erabiltzen ziren, egurrezkoak ziren eta lau hegalak (aspak) ditu eta sega bat egokituta, haizeak mugitutaz soinua iten zun eta han ez zen iñor eta ezer hurbiltzen.

Bazen garai bat arto-soroz beteta edo inguratuta zeudela herriak eta hilabete honi buruz erranairua dio bezala , Maitza, arto yale garratza guztia  edo Maiatza fardo, urte hontan arto ta ogi franko.

Zabaldu Bildu.net | del.icio.us