Baztandar nabigatzaileak.

Elizondoko Pedro Esarte historiatzaile  baztandarra liburu berri bat atera du eta kasu honetan ere Baztan eta baztandarren buruz  doa. Lan interesgarria eta bitxia aurkezten diguna  "Navegantes del interior. Emigración de Baztan y Nafarroa Behera desde el siglo XIV" izeneko  eta nabarralde argitaratutako liburu hontan.

Artxibategietan egindako ikerketen ondorioz atera den lana da eta  barruko jendea bai Baztandarrak eta Baxenabarrek ultamarrera, Ameriketara, Napolesera, Tunezera.. egindako bidaiak, biografiak eta historioak kontatzen ditu aurkitutako dokumentuekin. Dokumentuak, gehienak herentziak jasotzeko dokumentuak dira, zeren garai haietako emigrante  hoietako asko, hil ziren, bai  bidaian,gerretan... adibidez 1555ko neguan Baztandar talde bat, infanteriako soldau bezala alistatuak zeudela, bueltatzerakoan bere itxasontzia urperatu eta hil ziren kasua bezalakoa.  Kasu hontan gertakizun hau jakiten ahal da, dagoelakoz baztandar hoien familiak eskatu zuten azken soldata  kobratzeko, dokumentua. Hau bezalako hainbertze bitxikeriak aurkitzen ahal dugu mende haieko baztandarren buruz.

Bitxikeri hoietako bat, Pedro de Gorostapolo eta Pedro Mendibil Erratzutarren historioa da. Bi Errazutar hauek, Gorostapolokoak biak, Baztango lehenengo "intsumisoak" edo spainako (garai hartan Gaztela) armadako, lehenengo baztandar desertoreak direla erraten ahal da, behinpin dokumentatuta.

Nafarroa konkistatu zutenetik, napar asko, erregearen armadan behartuak eta indarrezk alistatuak izan ziren, hoien artean bertze asko batzuk bezala bi baztandar hauek behartuak joatea deituak izan ziren, Portugal aurka guduratzeko. Baino bi lagun hauek, seguraski ez zekitelako ze hostia ai ziren bere herritik hain urrun eta beren gerra ez den batean borrokatzen, ihes egin zuten, Portugal utzi eta Erratzura bueltatu ziren.

Eta beren aurka dagoen dokumentuan irakurtzen ahal denez, 1587ko Ekainaren 30an (San Pedro ondoren) Baztango alkateak Sancho Iturbidek , Luis Carrillo "visorreyren tenentearen " aginduz Pedro Gorostapolo hargiña atxilotu zuen, erranez su majestadeko armada bertan utzi zuelako lizenziri gabe ezta bere generalaren baimenik gabe. Horregatik 500 dukadosko ixuna patzen diote eta ez duenez diru hori etxtea, lurrak eta bere gauz guztiek enbargatzen diote. Bertze egun batzuk geroxago bertze agindu bat iristen da, kasu hontan Pedro Mendibilen aurka, baino kasu hontan Mendibil ez da agertzen, akaso Izpegi pastu eta iparraldera alde egin zuen?  lehenego intsimisoa eta baita ere lehenego hieslaria izanen da?

Hau bezalako bitxikeriak eta egiazko bertze historioak irakurtzen ahal da liburu berri hontan eta eskertzekoa da Pedro Mari Esarteri gure historia artxibategitik ateratzean eta denon eskura zabaltzea.

Bi Erratzutar hauek aipatu dugunez ta San Pedro bezperan gaudenez ( Erratzuko bestak), erraten ahal da Baztadar ezagun, famatu edo ospetsu asko Erratzuko semeak izan direla, Lorenzo Irigoyen Dutari Iruñeko obispoa izandakoa, Jose Apeztegi "Baztango erraldoia", Blas Fagoaga idazle eta euskaltzaina izan zena...eta Ricardo Zabalza Elorga politiko-sindikalaria, eta Baztandarra izateko kasu berezia ere.

Rikardo Zabalza Erratzu sortu zen 1898ko Urtarrilaren 29an, 15urtekin Arjentinara emigratu zuen eta irakasle izan gabe irakasle bezala lan egin zun urte askotan, 32 urtekin bueltatu zen peninsulara eta U.G.T.en sartu zen, sindikatoko nekazaritza eta lurraren sailaren zuzendaria izan zen eta sindikatuaren komunismo aldeko partaidea zenez Urriko iraultzaren (revoluciń de Octubre) prestakuntzan parte artu zuen. Gerra zibilan  parte aktiboa izan zun, batallonak sotuz, Valenziatik errepubkikar eskapatzeko planak antolatuz... Akenian 1939ko Martxoan Alakanten atxilotu zuten nazionalak eta 1940ko Otsailaren 24an hilarazi zioten Madrilgo Porlier prisondegian. Orain dela gutti bere biziza kontatzen den liburu bat  atera da "la generación del sacrificio" Emilio Majuelo idatzita eta Txalaparta argitaratuta eta irakurri ez dugunez  ezer gutti erraten ahal dugu, ea Baztango liburutegiara ekartzen duten,  hori bitartean  wikipiwdian  bere biografia interesgarria irakurtzen ahal da.

Zabaldu Bildu.net | del.icio.us