Ba nik etxean ikusten dutenarekin ez nintzen Irunera ganen Alardian sartzeko, halere galdera ona.
Nik uste dut, zenion gisen, dantza errituala bada dantzari-kopurua mugatu beharko zela, dantzari pare bat mantenduz beti; Felix, Bailon jaunek, erraterako.
Arazoa "zein dantzaturen duen" da, doike. Hortaz herriak kontra inen luke, nik uste. Eskarmentodune zarenez, honen inguruko proposamenik Oier? Hemendik urte batzutarako-edo kontuan idukitzeko.
Izan untsa

Julen (4. erantzunekoa): Dantza egiten duten kanpotarrak aipatu ditudanean zein egoera absurdoa den agertu nahi nuen. Alegia, herritarren erdiak debekatuta dutela herriko tradizio eder horretan parte hartzea eta ordea herritik kanpoko milioika lagunek dute horretarako eskubidea baldin eta hanka tartean zintzilikarioa badaramate. Irungo alardea aipatzen duzu, eta adibide bikaina da, hain zuzen ere Irun-en eta HOndarribia horixe bera gertatzen delako, Madrilgo beraneanteek, bisitariek, lagunek, eta kanpotik etorritako hainbat gizonek parte hartzen dute bertan aspaldi-aspalditik, baina herriko emakumeek debekatua dute. Zu Irungo alardean sartu zaitezke eta ongi-etorria izango zara. Ez al da egoera harrigarria hori?

egutxa (9. erantzuna): Bai, arrazoi duzu mutil-dantzen izaera "espontaeoa" eta beste dantza "antolatuago"en artean egiten duzun bereizketarekin, baina esango nuke bereizketa hori oso meharra dela gaur egun. Mutil-dantzak zenbateraino dira espontaneoak gaur egun? Akaso une batzuetan (herri txikietako festetan adibidez) bai, baina Elizondon Santiago Egunean esango nuke beste edozein ezpata-dantza edo soka-dantza bezain errituala dela. Eta oker ez banago, nesken parte hartzearen arazoa ez dago edozein herritako festetan gauetan egiten diren mutil-dantzetan. Arazoa Elizondko Santiago jaietako mutil-dantzetan dago, hain zuzen ere erritualtzat hartzen diren horietan. Eta baldintza horietan beste dantza asko dago Euskal Herrian, eztabaida honetan aipatu dituzte Berako bordon-dantza edo Lesakako ezpata-dantza adibidez, edo Durangaldeko dantzari-dantza edo Lapurdiko kaskarotak besteak beste. Akaso mutil-dantzek beste horiekin duten desberdintasun nagusia parte hartzaileen kopuruan dago. Hau da, dantza erritual gehienetan hartu dezaketen dantzarien kopurua mugatua izaten dela, eta mutil-dantzetan ordea kopurua irekia dela. HOrrek lagundu du arazoa agertarazten (kopuru minimoa izan eta bete ezinda ibili diren dantzetan bezala) eta orain ere lagungarri izan daiteke arazoa konponbidean jartzeko.

Amonamantangorri: Gizon eta emakumeen emaitza estetikoan jarrita duzu kezka, eta hori ere oso kontu interesgaria da, bai. Emakumeek eta gizonezkoek diferente dantza egiten dutela diozu. Nik ere luzaroan izan dut kezka hori eta ez dut esango dagoeneko gainditu dudala baina egindako "experimientuek" erakutsi didate gauzak askoz nahasiagoa direla. Batetik, egutxak oso ondo adierazi duen moduan, garai bateko ibilera eta dantzaera estiloa ere galduta dute gaur egungo gizonezkoek, beraz, badirudi gizonezkoek badutela nahi duten moduan dantza egiteko eskubidea, baina emakumeek ordea xx. mende hasierako gizonezkoen estilo zehatz hura imitatzeko gai izango diren zalantza dagoenez hobe dutela ez egitea. Zuberoan emakumeak maskaradetan parte hartzen hasi zirenean horixe esaten zen, ezin zutela gizonezkoek moduan dantzatu. Gero ikusi da batzuk mutil-gehienek baino hobeto dantzatzen dutela, eta beste batzuk ez dutela hain ongi dantzatzen, alegia baldar xamar, mutil gehienek bezala... Azken urteotan Gipuzkoan mota horretako marra bat urratu da. Emakumeak ezpata-dantzan parte hartzen hasi dira. Orain bost urte ez zuten dantzatzen, eta denon buruan zen neskak eta mutilek "diferente" dantzatzen dutela. Aukera eta mutilek horretarako izan duten entrenamendua (edo gutxiagorekin, kasu gehienetan) izanez gero neska batzuk oso ongi dantzatzen dute (mutil batzuk bezala, baita estilo aldetik ere) eta beste neska batzuk baldar aritzen dira (mutil gehienek bezala...).

Barkatuko didazue horrenbeste luzatu izana. Ondo segi!

oier.

Berriz hasiko naiz:

Mutildantzak berez zuen xedea erabat galdua dago, eta orain egiten dena garai eta tradizio zaharren oroitzapen moduko bat da. Aitatxi-amatxiek garai batean zebilkiten igandetako arropekin jazten da jendea, eta orduan egiten ziren gauzak egin.

Mutil (edo gizon) talde handi bat, jantzi tradizionalez jantzita dantza sinple bezain ederrak egiten, denak mugimendu berberak eginez. Hori polita da. Maite dut. Horixe da nire aurreneko mezuak zioena, neronek neure burua rollo gehiegitan sartu gabe.

Esan dudan bezala, mutildantza, banakoa, bolantak, eta beste dantza asko, mutilek dantzatuta nahiz neskek dantzatutua, era berean izan daitezke ederrak, baina dantza diferenteak dira. Eta enaiz hasiko orain esaten zertan diren diferenteak, ikusi baizik ez da egin behar.

Eta igarri dezaket honen ondoren heldu zaidan kontraargudioa, asike neronek patuko dut zuri lana kentzeko: "Bainan, orduan, zeinek dantzatu behar luke? Gizon ezkongaiek ala ezkongai nahiz ezkonduek; eta dibortziatuek? Bere burua gizasemetzat duen edonork ala "aukeratu" talde batek baizik ez; adoleszenteak kanpoan gelditzen dira hemezortzi urte bete arte ala umetatik dantzatzen ahal da... Eta zeinek erabakiko du korokoan zein sartzen den eta zein gelditzen kanpoan? Txistulariek? Ze eskubiderekin?".

Bo, honatx erantzuna: Ez dut puta idearik ere. Hara ba, desarmatua utzi nauzu. Zorionak.

"Gauzak horrela, ez al duzu uste neska batek berdin berdin ikas zezakeenik eta estilo huraxe imitatu?"

Ez dut interes berezirik kontu honetan, baina ez, ez dut uste. Orohar (orohar esaten dut, eta ez inor enkasillatzeko asmoz), gizonak eta emakumeak ez dira berdin mugitzen. Edozein estilotako dantzariekin gertatzen da hori.

Eta gauzak bere lekutik atera gabe, "mutildantza mutilen dantza da" arrazoi bezala arrunten logikoa eta zentzuzkoa iruditzen zait.

Noskixio, egun genero berezikeria gainditzen saiatzen ari gara, baina era berean, egun ere ez du batere zentzurik gazte baztandarrek urtean behin plazan dantza erritualak egitea (dagonekoz ligatzeko askoz modu absurdo eta tontoagoak baditugu). Eta ez luke zentzurik garai bateko igandetako jantziekin jaztea, oraingoekin eta lixto. Eta.. Ulertzen?

Nire kezka ez da tradizioaren gaiñekoa, baizikan gehiago estetikoa.

Eta Alardearekin konparatzearena.. Igual beste kontu bat da, baina ezin dut ulertu nola dabilen bere burua progresistatzat duen jendea eskupeta sorbaldan hartuta holako horterada militarista karka batean.

Hondarrean, nahiz eta aferari mila buelta eman, iduri du kontu bakar batek erabakitzen duela beti. Eta ez da dantzaren fondoa ez formak, baizik eta Egutxak aipatu duen horrek: dantzariak hankartean zer duen. Eta bizkitartean Nafarroako Parlamentuak transexualen diskriminazioaren kontrako legea onartu du (badakigu noren oposizioarekin). Hemengoa ez da Irun edo Hondarribiko alardeak bezain jendetsua. Badago kontrolatzea, Julen (lehenengua), ea dantzatzera atera den hori bertakoa den, edo pitilina falta duen...

Egia da herri txikietan denok ezagutzen dugula elkar, eta horrek ere pisu handia du afera honetan, nire ustez. Erraterako, edozeinek jakiten ahal du hemen izenarekin agertu garenak ez garela “protagonistak” afera honetan. Gure iritzia iritzi hutsa da. Ez ordea txistulariena edo betiko mutildantzariena: horiek iritzia ez ezik “presentzia” ere badute, eta “absentzia” ere bai: nabaritzen da alde egin dutela, neska bat dantzara atera orduko. Eta badakite nabaritzen dela. Eta aise erraten ahal dela: “neskarena da erru guzia”.

Ba, kontua da neska horrek ere baduela “presentzia”, gaurgero. Eta hemendik goiti nabarituko da falta dela, beldurrez edo presioaz “armairuan” altxatuta dantzatzen segitu behar badu. Beraz, erruak ere partitzen eta partekatzen hasi beharko.

Tira, txapa akitzeko, nire iritzia proposamen bihurtuko dut, atrebentziaz: negoziazioa. Ez nahitaez mahai baten bueltan, baizik eta plazan bertan, dantzan. Kontrako iritzia duten mutilek dantzan eta txistuan segitzeko “kontzesioa” eginez (eta ez plastiko beltzez inguratuta, faborez). Neska dantzariek, berriz, “mutil” itxura tradizionala hartzeko ahalegin berezi bat eginez, adibidez (eta titi handia izateak ez du inportako, benetan). Eta kanpotarrek, primeran dantzatzen dutela demostratuz. Gero festak jakinen du bere burua “organikoki” erregulatzen, bizirik dauden organismoek egiten duten bezala.

XX mende akabilan eta XXI.aren hasieran, bertze Urrutia bat izan da (amaiurtarra, bera) Mexiko aldean egon eta bueltan Trinketea goitik betti berritu eta gazteoi bestarako leku berri bat eraiki diguna. Beraz, ikusten denez kateak eztu etenik!

P.D:("gazteoi "edo "gazteei", duda izan dut nola jarri baina ze kristo! orainik gazte garela!)

Ba mutil dantzak eta hurrengo egunetan(bi egun berexi hoiek hurrengo eunetan) jendea solasten hasi zen ne janzkeraz, erranez hala janzterik badutela gure herritarrok.
Beraz, nik elegante nitun gauzak pantalon "milrayas"-a ta kamisa ziren. Tradizionalak gerriko, boneta ta alpargatak. Galtzerdiak Decathlonen erosiek.

Ondorioz, Tradizionala zer den, elegantea zer den eta betikoa zer den aipatzekin batera hoien definizioa eman beharra dago, Nik tradizional ematen zuen jantzi bat egin bainun denbora nuenin ta sos batere gastatu gabe.
Txalekoa? Norberak kusko du paturen duen do ez, benpin nik erosi dut bat heldu diren urtetan erabiltzeko intentziokin, biño bihotzak partida irabazi data.

Xibero aldian erten duten gisen(ta hainbartze gustoko dutenez egunero erabiltzen duten gisen) Izan untsa!!
ta esker mile berrize

Mutil gazteak beti atorra zuria, galtza urdinak eta zapatak jantzita ateratzen ziren plazara, hori baitzen besta egunetako jantzia. Segur aski, etxe gehienetan traje elegante bakarra hori izanen zen. Horren atzean ez zen inongo tradizio ez bestelako kontu arrarorikan. Eta dantzaldi horrek bazuen gainera bere helburu berezia (Pellok ongi esana hori ere), gure garaietan arruntean galdu dena.

Nik nahiago dut mutildantza mutilek dantzatuta ikusi, horrek koreografiari nolabaitteko "zera" gizontsu bat ematen baitio. Banakoa, ezpatadantza eta besterekin ere pasatzen den bezala, neskek dantzatuta oso polita izan daiteke, baina diferente egiten dute.

Eta betiko taliban eta tradizioren zaintzaileak... badakizue zuen panpletoak nongo zulotik sartzen ahal dituzuen.

Eta hagitz apunte ona iruditu zait Pelloren azken parrafokoa: Horietako taliban batzuk gai honetan bezain sustsu arituko ahal dira euskararen gaian ere: Batzuk ez.

Pello, zergatikan ez duk instalatzen XUXEN zuzentzailea, demonio?

artikulu interesgarria! hala ere gauza ttiki bat argitu nahi nuke;aintzineko "Julen" hori ez nintzen ni (nik baztango hitz batzuk bai baina hainbertzeko eztut kontrolatzen hizkera)

Bordon-dantzakoa,auniztan pentsatu izan dut, batez ere irungo alardearen afera kontutan harturik, Beran ze pasatuko ote zen neskek ere Bordon-Dantza dantzatu nahi izanen balute (edo Lesakan Zubigainekoa),ez dakit, orainik ez baita kasua eman.

aintzinekuan , Gartzainen egon nintzen eta harritua gelditu nintzen zenbat jendek dakizkin Mutil Dantzak.Hemen dantzak dantzariek eta nere gisako dantzari ohiek, juxtu juxtu, baina Baztanen zorionez ikusten da "kulturilla jeneral"ean sartzen dela mutil dantzak jakitea!

ta zuri , ba animo ta lotsak fuera! plazara, dantzara!!jeje!

ongi segi!

Horretan gogora datorkit Eliza: beti kejo, norbaitek erlijio kontuak kanpotik ukitzen baditu, fededunendako “mingarria” delakoan. Elizak berak ez baditu eremu pertsonala, pribatua, publikoa... errespetatzen, neketan espero dezake bertzeek errespetatzea. Eta hori hemen diot, izan ere, bestaren eremuan (Meza Nagusia, Salbea, mutildantzak... kokatzen diren eremuan) jakin behar da bereizten, eta errespetatzen, pertsona bakoitzaren espazioa, pertsona batzuen espazioa, eta pertsona guzien espazioa.

Eta nire iritzi pertsonala ematen hasita, nik ere izena eman beharko: Angel Garcia Etxandi. Eta izena emanda, nornahi jakin dezake ez naizela Baztanen sortua ez hezia (azken hamar urte hoketan batere hezi ez banaiz, behinpein). Horrek baliorik gabe uzten ote du nire iritzia, afera honetan? Eta Ultzamatik etorria izaki (Iperra izengoitia hartu arren), baina hondar 12 urte hoketan Baztanen zahartua, galdua ote dut Ultzamako aferetan iritzia emateko sentsibilitatea? Nongoa naiz eta nongoa ez? Nongo aferetan sar nezake muturra, inor mindu gabe?

Eta momentuz hemen utzi beharko, iritzi gehiagok ere lekua izan dezaten.

Sintesi gisen: nik ez dut zure iritzia konpartitu, halere ulertzen dut zure postura.
Nik uste erabilitako irtenbideak biño irtenbide politikoki zuzenago, ez horren mingarri etab dagola. Irtenbide utopiko bat izain litzateke neska-dantzak itia, haiei merexi duten protagonismoa ematia. Harrera gogorra iukiko zun, bai, biño nik uste aitzinet ateko zela ta ideia earra izatera ailegatzen ahal dela. Biño dioten gisen, utopikoa.

Oier, zurekin ados nago; kanpotar aunitzek eskua sartzekin dena arras diferente kusten baita kanpokuek ezpaitute guk ditugun sentipen iualak.
Gainera, nire uste apalian, pentsatzen dut normalin sartzen diren kanpotar hoiek(bai ideik ere ez tutenak zeintzuk bakizkiten mutildantza guziak) ez zuketela dantzatu behar, baztandarron egun berezia baita, ez bertziena. Imajinatu bertzenaz ni Irungo alardian sartzen naizela por el morro, ba ez dut ongi kusten. Halere nork dantzatzen duen kontrolatzia zaila da jende aunitz biltzen baita.

Ez dakit ja ere erran duten, biño alik ta argien erten saiatu naiz.

Oierren gisen, eskertzekua da zure iritzia plazaratzen hartu duzun lana, beraz, "Bertze hainbertzez!"

Baztanen gertatzen ari dena ordea erreferentzia garrantzitsua da Euskal Herriko beste hainbat herrirentzat, asko baitira baldintza horietan funtzionatzen duten dantza tradizionalak, eta batzuk lehenago eta beste batzuk beranduago, baina ziur aski denetan iritsiko da eguna emakumearen parte hartzeari buruzko eztabaida mahai-gainean jarriko dena.

Badago ni moduko kanpotar batentzat oraingo egoera honetan ikusten den gauza bitxi bat da. Mutil-dantzak egiten direnean parte hartzen duten dantzarien artean ohikoa izaten da baztandarrak ez diren zenbait dantzari ere plazaratzea. Aurten adibidez, Baztandarren biltzarrean gutxienez 10 lagun kontatu nituen Bizkaitarrak eta Gipuzkoarrak zirenak. Eta horrez gain, bat baino gehiago ikusi zen mutil-dantzak ondo jakin gabe plazara atera zela. Beraz, bitxia gertatzen da herriko alabek debekatua izatea baina kanpotarrak arazorik gabe parte hartzea, eta dantzan kaskar aritzen direnek ere kezkarik ez eragitea.

Zorionak zure iritzia publiko egiteagatik.

Beran zuk erran bezala 83an izan zen lendabizikua ta hortaz irudi bat badut bai, jendetzarena bino deus gutti.
94ko irailaren 18 hartaz bai oroitzen naizela, eta are gehiago orduan koartel pareko blokean bizi ginenak!...orduan 14 urtekin ume izateko koxkorregi eta koxkorra izateko ume, guk gomazko pilotak eskibatu ez bino hurrengo egunin biltzen egon ginen eta uf! ke poteek orainik efektua zutela bino bi pilota katxirekin itxera bueltatu ginen, ederki etorri ziren gomazko pilota saltarina hoiek,palaren laguntzaz ikatolako frontoiko goiko pilotak bajatzen laguntzeko jeje!

2006kua atzo izan balitz bezala oroitzen naiz ta aurtengora ezin izan dut joan, bezperan ezkontza genuela eta ia besta egun batekin hurrengo eguna errekuperatzeko behar da ta!. hala ere urtean zehar euskara ahoan erabiltzen dugula eta hori garrantzitsuagoa da urtean behin oinez-era joatea baino ta..horrekin kontzientzia lasai!

orain nere bloga eguneratzea bakarrik falta zait ...aber hori ere nozpatte egiten duten jeje!

ongi segi Pello!!

ta segi hola baztango kontu eta istorio xelebreak lau haizetara zabaltzen!

agur bat Mallorka alde hontik!(oporren bueltan eguneratuko dut nere bloga , lasai!jeje

ongi segi!